Roślina

Krótko i na temat

Kava (Piper methysticum) to tropikalna roślina z rodziny pieprzowatych, która pochodzi z regionu Pacyfiku. Jest używana od ponad 3 000 lat w ceremoniach i spotkaniach towarzyskich.

Piper methysticum nie jest zwykłą rośliną użytkową. Jest wynikiem tysiącleci selekcji przez ludzi i istnieje dziś wyłącznie w formie uprawnej.

Klasyfikacja taksonomiczna

Kava należy do rodziny Piperaceae (pieprzowate), jednej z najstarszych rodzin roślin kwiatowych. Rodzina ta obejmuje około 3.600 gatunków w 5 rodzajach, w tym znany czarny pieprz (Piper nigrum).

Ranga taksonomiczna	Klasyfikacja	Uwagi
Królestwo	Plantae	Rośliny
Podkrólestwo	Tracheobionta	Rośliny naczyniowe
Gromada	Magnoliophyta	Okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida	Dwuliścienne
Rząd	Piperales	Pieprzowate
Rodzina	Piperaceae	Pieprzowate
Rodzaj	Piper L.	Około 2.000 gatunków na całym świecie
Gatunek	Piper methysticum G. Forst.	Opisany po raz pierwszy w 1786 roku

Opisany po raz pierwszy w 1786 roku przez Johanna Georga Adama Forstera, niemieckiego przyrodnika, który towarzyszył Jamesowi Cookowi w jego drugiej podróży dookoła świata. Forster dokumentował roślinę i jej zastosowanie na wyspach Pacyfiku.

Znaczenie nazwy

Nazwa naukowa Piper methysticum jest połączeniem łaciny i greki:

Piper

Łacińskie słowo oznaczające "pieprz". Odnosi się do przynależności do rodziny pieprzowatych oraz lekko pikantnego smaku korzenia.

methysticum

Z greckiego μεθυστικός (methystikos) = "upajający" lub "odurzający". Opisuje psychoaktywny wpływ rośliny.

Nazwa "Kava" pochodzi z języków austroazjatyckich Pacyfiku. W różnych regionach istnieją różne określenia:

Region	Lokalna nazwa	Znaczenie
Vanuatu	Kava, Malok	"Gorzki"
Fiji	Yaqona	"Gorzki korzeń"
Tonga	Kava	"Ostry, gorzki"
Samoa	'Ava	"Gorzki"
Hawaje	'Awa	"Gorzki"
Pohnpei	Sakau	"Napój Kava"

Piper wichmannii – Dziką formą

Najbliższym pokrewnym gatunkiem Piper methysticum jest Piper wichmannii, który uznawany jest za dziką formę współczesnej uprawnej Kava. Gatunek ten występuje naturalnie w Papui-Nowej Gwinei, na Wyspach Salomona i w północnym Vanuatu.

Ważne: Piper wichmannii jest czasami określane jako "Dzikie Kava" i spożywane lokalnie. Zawiera jednak inny profil kavalaktonów i uznawane jest za mniej tolerowane niż uprawiane odmiany Edelkava.

Różnice między P. methysticum a P. wichmannii

Cechy	P. methysticum (uprawiane)	P. wichmannii (dzikie)
Rozmnażanie	Sterylne, tylko wegetatywne	Fertylne, produkuje nasiona
Liczba chromosomów	Dekaploidalne (2n = 130)	Dekaploidalne (2n = 130)
Zawartość kavalaktonów	Wyższa, zoptymalizowana	Niższa, zmienna
Chemotyp	Selekcjonowane pod kątem tolerancji	Często podobne do "Tudei"
Rozprzestrzenienie	Tylko przez ludzi	Naturalne rozprzestrzenienie
Tradycyjne zastosowanie	Dokumentowane od tysięcy lat	Ograniczone, często unikane

Domestykacja i ewolucja

Domestykacja Kava rozpoczęła się prawdopodobnie około 3.000 lat temu w północnym Vanuatu (Lebot, Aradhya & Manshardt 1991; Lebot & Lévesque 1996).

Lebot, Aradhya & Manshardt (1991); Lebot & Lévesque (1996):

Liczba chromosomów

P. wichmannii: Dekaploidalne (2n = 130); P. methysticum: Dekaploidalne (2n = 130).

Rozmnażanie

P. methysticum: Sterylne, tylko wegetatywne. P. wichmannii: Fertylne, produkuje nasiona.

Zoptymalizowany profil działania

Dzięki celowej selekcji preferowane były odmiany o przyjemniejszym działaniu i lepszej tolerancji. Doprowadziło to do powstania współczesnych odmian "Edelkava".

Różnorodność odmian

Dziś istnieje ponad 80 udokumentowanych kultivarów tylko w Vanuatu. Każda odmiana ma unikalny profil chemotypowy i charakterystyczne właściwości działania.

Kava jako żywe dziedzictwo kulturowe

Ponieważ Kava nie może się rozmnażać samodzielnie, każda istniejąca dziś roślina jest wynikiem nieprzerwanego łańcucha ludzkiego przekazu. Sadzonki były przekazywane z pokolenia na pokolenie, z rodziny do rodziny, z wioski do wioski.

"Kava jest jednym z najstarszych udokumentowanych przykładów świadomego selektywnego rolnictwa w południowym Pacyfiku. Roślina jest żywym dziedzictwem kulturowym – przekazywana z pokolenia na pokolenie."
— Sebastian Freidank, "Kava – korzeń spokoju"

W krajach pochodzenia Kava nie jest postrzegana tylko jako roślina użytkowa, ale często także jako żywa istota – z imieniem, charakterem i historią. Nie jest niczym niezwykłym, że poszczególne rośliny są nazywane i czczone w rytuałach. Ta głęboka więź między człowiekiem a rośliną sprawia, że Kava jest nie tylko skuteczna, ale także znacząca.

Zależność od ludzi ma również swoje ciemne strony: bez ciągłej uprawy Piper methysticum wyginęłoby w ciągu jednego pokolenia. Podkreśla to odpowiedzialność, która wiąże się z uprawą i handlem Kava.

Dalej w rozdziale Botanika:

Morfologia

Anatomia i system korzeniowy rośliny Kava

Na podstawie badań

Dr. Vincent Lebot

ORCID

CIRAD, French Agricultural Research Centre for International Development

Zobacz profil →

Z wkładem od

Mark Merlin

To wiki jest zasobem kuratorskim, który syntetyzuje badania z recenzowanych artykułów i badaczy ekspertów. Nie zostało napisane przez badaczy wymienionych powyżej, ale raczej opiera się na ich opublikowanych pracach.

Źródła naukowe

Informacje na tej stronie opierają się na następujących badaniach i publikacjach naukowych:

Kava: The Pacific Elixir - The Definitive Guide to Its Ethnobotany, History, and Chemistry

Vincent Lebot, Mark Merlin, Lamont Lindstrom (1997) – Yale University Press

Zobacz badanie

Genetic control of kavalactone chemotypes in Piper methysticum cultivars

Lebot V., Levesque J. (1996) – Phytochemistry